کیفیت و نحوه مطالبه دعوای خصوصی توسط شاکی

شاکی میتواند جبران تمام موارد ذیل را مطالبه کند؛
ـ ضرر و زیانهای مادی ناشی از جرم
ـ ضرر و زیانهای معنوی ناشی از جرم
ـ منافع ممکن الحصول ناشی از جرم

زیان معنوی: عبارت است از صدمات روحی یا هتک حیثیت و اعتبار شخصی، خانوادگی یا اجتماعی.

امکان صدور حکم به جبران ضرر معنوی:(تبصره 1 ماده 14 ق.آ.د.ک)

دادگاه میتواند علاوه بر صدور حکم به جبران خسارات مالی به رفع زیان از طریق ذیل حکم دهد؛
ـ الزام به عذرخواهی
ـ درج حکم در جراید
ـ و امثال روشهای فوق (مثل نصب بنر برای عذرخواهی در محل)

 

* مواد مربوط به قانون مسئولیت مدنی مصوب 1339:
ماده 1 ـ هركس بدون مجوز قانوني عمداً يا در نتيجه بي احتياطي به جان يا سلامتي يا مال يا آزادي يا حيثيت يا شهرت تجارتي يا به هر حق ديگر كه به موجب قانون براي افراد ايجاد گرديده لطمه اي وارد نمايد كه موجب ضرر مادي يا معنوي ديگري شود مسئول جبران خسارت ناشي از عمل خود ميباشد.
ماده 2 ـ در موردي كه عمل واردكننده زيان موجب خسارت مادي يا معنوي زيان ديده شده باشد دادگاه پس از رسيدگي و ثبوت امر او را به جبران خسارات مزبور محكوم مي نمايد و چنان چه عمل واردكننده زيان فقط موجب يكي از خسارات مزبور باشد دادگاه او را به جبران همان نوع خساراتي كه وارد نموده محكوم خواهد نمود.
ماده 8 ـ كسي كه در اثر تصديقات يا انتشارات مخالف واقع به حيثيت و اعتبارات و و موقعيت ديگري زيان وارد آورد مسئول جبران آن است. شخصي كه در اثر انتشارات مزبور يا ساير وسايل مخالف با حسن نيت مشتريانش كم و يا در معرض از بين رفتن باشد مي تواند موقوف شدن عمليات مزبور را خواسته و در صورت اثبات تقصير زيان وارده را از واردكننده مطالبه نمايد.
ماده 10 ـ كسي كه به حيثيت و اعتبارات شخصي يا خانوادگي او لطمه وارد شود مي تواند از كسي كه لطمه وارد آورده است جبران زيان مادي معنوي خود را بخواهد هر گاه اهميت زيان و نوع تقصير ايجاب نمايد دادگاه مي تواند در صورت اثبات تقصير علاوه بر صدور حكم به خسارت مالي حكم به رفع زيان از طريق ديگر از قبيل الزام به عذرخواهي و درج حكم در جرايد و امثال آن نمايد
نکته ازمونی:
منافع ممکن الحصول تنها به مواردی اختصاص دارد که صدق اتلاف نماید همچنین مقررات مرتبط به منافع ممکن الحصول و نیز پرداخت خسارت معنوی شامل جرایم موجب تعزیرات منصوص شرعی و دیه نمیشود. (تبصره 2 م 14 ق.آ.د.ک)

خسارت مادی

منظور خساراتی است که به دارایی و اموال شخص اعم از کلی یا جزیی وارد می¬شود یا سبب تحمیل هزینه¬هایی به او برای ترمیم موقعیت وی می¬شود. مانند خسارات ناشی از تخریب اشیا و اموال.

خسارات ممکن الحصول

منافع ممکن الحصول، منافعی هستند که سبب تحقق آنها موجود بوده و روند طبیعی امور منجر به حصول آنها می¬شده ولی ارتکاب جرم مانع تحقق این منافع برای شاکی گردیده است. مانند اينكه شاكي در شغل بنايي اشتغال داشته كه بر اثر ايراد ضرب و جرح توسط متهم و شكستگي دست ناشي از آن به مدت 6 ماه از اشتغال بازمانده است در اين وضعيت شاكي با اثبات اين امر مي‌تواند خسارت ممکن¬الحصول خود يعني منافعي را كه در صورت اشتغال به كار براي او محقق بوده‌اند از متهم مطالبه نمايد.

 

آیا خسارات مازاد بر دیه قابل مطالبه است؟
دکترین حقوقی، با لحاظ رأی اصراری شماره 6 مورخ 5/4/1375 و نظریه مشورتی 1959/7 مورخ 30/3/1383 بر این نظر است که با لحاظ اصل لزوم جبران خسارت زیان¬دیده اگر ثابت گردد که میزان دیه تعیین شده کافی برای جبران خساراتی که وی متحمل شده نیست و با تأکید بر اجرای قواعد لاضرر، تسبیب و اتلاف، مطالبه ضرر و زیان بیش از دیه از قبیل هزینه های درمانی فاقد اشکال می باشد.
در حالیکه رأی وحدت رویه شماره 619 مورخ 6/8/1376 بر عدم امکان تعیین مبلغی مازاد بر دیه نظر دارد؛ «مستفاد از ماده 367 ق.م.ا مصوب 1370 ارش اختصاص به مواردی دارد که در قانون برای صدمات وارده بر اعضای بدن به تعیین نشده باشد در ماده 442 ق.م.ا مصوب 1370 برای شکستگی استخوان اعم از آنکه بهبودی کامل یافته و یا عیب نقص در آن باقی بماند دیه معین شده است که حسب مورد همان مقدار باید پرداخت گردد، تعیین مبلغی زاید بر دیه با ماده مرقوم مغایرت دارد.» با لحاظ سطر آخر تبصره 2 ماده 14 ق.آ.د.ک 1392 که بیان می¬دارد؛ امکان مطالبه منافع ممکن¬الحصول و خسارات معنوی در جرایم مستوجب دیه وجود ندارد، پس به نظر می¬رسد هم¬چنان نظر قانونگذار بر جامع بودن دیه جهت پوشش دادن کلیه خسارات اعم از خسارت بدنی، خسارات معنوی و حتی منافع ممکن الحصول، میباشد.

 

 

آیین تقدیم دادخواست ضرر و زیان ناشی از جرم (م 15 ق.آ.د.ک)

مهلت تقدیم دادخواست ضرر و زیان:از لحظه ای که متهم تحت تعقیب قرار میگیرد تا قبل از اعلام ختم دادرسی.

 

نحوه تقدیم دادخواست ضرر و زیان:زیان¬دیده می¬تواند تصویر یا رونوشت مصدق تمام ادله و مدارک خود را پیوست به پرونده به مرجع تعقیب تسلیم کند.و تا قبل از اعلام ختم دادرسی نیز دادخواست ضرر و زیان را تسلیم دادگاه کند.

 
توجه
به استناد ماده 15 ق.آ.د.ک مدارک مربوط به مطالبه ضرر و زیان ناشی از جرم به مرجع تعقیب (دادسرا) و دادخواست ضرر و زیان به دادگاه تقدیم خواهد شد؛ زیرا ممکن است تحقیقات مقدماتی منجر به صدور قرار منع یا موقوفی تعقیب گردد، پس تسلیم دادخواست ضرر و زیان به مرجع تحقیق و تعقیب قابل توصیه نیست زیرا صدور حکم ضرر و زیان فقط در اختیار دادگاه است. (ر.ک به دکتر خالقی، علی، نکته¬ها در قانون آیین دادرسی کیفری، چاپ چهارم، انتشارات شهر دانش، 1394، ص 40)

 
نکته
مطالبه ضرر و زیان و رسیدگی به آن مستلزم رعایت تشریفات آیین دادرسی مدنی است. اما در برخی موارد خاص؛ دادگاه بدون نیاز به دریافت دادخواست مُلزم به صدور حکم در باب جبران خسارات بزه¬دیده می¬باشد؛
مثلاً در کلاهبـرداری ـ سرقت و اختـلاس؛ رد مال در نصـوص قـانونی پیش¬بینی شده است. مـواد 1 و 5 ق. تشدید مجازات کلاهبرداری، ارتشاء و اختلاس مصوب 1367 قبل از تعیین ضمانت اجرای کیفری به عبارت «علاوه بر رد اصل مال یا وجه …» اشاره داشته¬اند، ماده 667 ق.م.ا (تعزیرات 1375) نیز در باب سرقت بیان می¬دارد؛ «در کلیه موارد سرقت و ربودن اموال مذکور در فصل سرقت، دادگاه علاوه بر مجازات تعیین شده، سارق یا رباینده را به رد عین و در صورت فقدان عین به رد مثل یا قیمت مال مسروقه یا ربوده شده یا جبران خسارت وارده محکوم خواهد نمود.» همین گونه است در جرایم تحریق و تخریب که مرتکب علاوه بر مجازاتهای مذکور حسب مورد به قصاص و پرداخت دیه و در هر حال به تأدیه خسارات وارده نیز محکوم خواهد شد.»  

 

 

نکته
در ارجاع دعوا بدون کیفرخواست، شاکی در صورت مطالبه ضرر و زیان می¬تواند حداکثر ظرف 5 روز دادخواست خود را تقدیم کند و دادگاه می¬تواند فارغ از امر کیفری به دعوای ضرر و زیان رسیدگی و رأی مقتضی صادر کند. (سطر آخر ماده 86 ق.آ.د.ک)

نحوه رسیدگی دادگاه کیفری به دادخواست ضرر و زیان (مواد 16 و 17 ق.آ.د.ک)

 
دادگاه کیفری مکلف است:(ماده 17 ق.آ.د.ک)
در خصوص ضرر و زیان مدعی خصوصی ضمن صدور رأی کیفری طبق ادله و مدارک موجود رأی مقتضی صادر کند.
اگر رسیدگی به ضرر و زیان مستلزم تحقیقات بیشتر باشد در این صورت دادگاه رأی کیفری را صادر و پس از آن به دعوای ضرر و زیان رسیدگی می¬کند.

 اگر دعوای ضرر و زیان ابتدا در دادگاه حقوقی اقامه شود؛ (ماده 16 ق.آ.د.ک)
ـ دعوای مذکور قابل طرح در دادگاه کیفری نیست.
ـ مگر آنکه مدعی خصوصی پس از اقامه دعوا در دادگاه حقوقی، متوجه جنبه کیفری نیز شود که در این صورت می¬تواند با استرداد دعوا به دادگاه کیفری مراجعه کند.

 

 اگر دعوای ضرر و زیان ابتدا در دادگاه کیفری اقامه شود؛ (ماده 16 ق.آ.د.ک)
ـ اگر صدور حکم کیفری به جهتی از جهات قانونی با تأخیر مواجه شود (مثلاً در موارد صدور قرار اناطه)  مدعی خصوصی می-تواند با استرداد دعوا برای مطالبه ضرر و زیان به دادگاه حقوقی مراجعه کند.
ـ در این مورد اگر مدعی خصوصی قبلاً هزینه دادرسی را پرداخته باشد نیازی به پرداخت مجدد آن نیست
تکلیف دادگاه در صدور حکم به رد عین، رد مثل یا رد قیمت مال (م 19 ق.آ.د.ک)
دادگاه مکلف است:میزان و مشخصات محکومٌ به را قید کند.در حکم به پرداختِ قیمت مال، قیمت زمان اجرای حکم ملاک است.
و در صورت تعدد محکومٌ علیه، حدود مسؤولیت هر یک را مطابق مقررات مشخص کند

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *