اختلاف در صلاحیت و ترتیب حل آن

تشخیص صلاحیت
مرجع تشخیص صلاحیت: تشخیص صلاحیت یا عدم صلاحیت هر دادگاه نسبت به دعوایی که به آن رجوع شده است با همان دادگاه است. این حکم بر اساس قاعده ی مشهور « قاضی اصل، قاضی فرع هم می باشد» تدوین یافته است.
مناط صلاحیت: مناط صلاحیت داداگاه، تاریخ تقدیم دادخواست است، که همان تاریخی است که دادخواستدر دفتر کل ثبت می شود. مگر در موردی که خلاف آن مقرر شده باشد. بنابراین در تمام مواردی که صلاحیت دادگاه بر اساس اقامتگاه خوانده تعیین می شود، چنانچه پس از تاریخ تقدیم دادخواست و ثبت آن، خوانده محل اقامت خود را تغییر دهد، تاثیری در صلاحیت دادگاه نخواهد داشت.
مراحل تحقق اختلاف در صلاحیت
اختلاف در صلاحیت چگونه محقق می شود؟ ( ماده 27 قانون آیین دادرسی مدنی)
1-    دادگاه صادر کننده خود را صالح به رسیدگی نداند وقرار عدم صلاحیت صادر کند.
2-    پرونده را به همراه قرار عدم صلاحیت به دادگاه صلاحیتدار ارسال نماید.
3-    دادگاه مرجوع الیه خود را صالح به رسیدگی نداند
4-    ادعای عدم صلاحیت دادگاه ارجاع کننده را نپذیرد و همان دادگاه اول را صالح تشخیص دهد.
نکته: به موجب نص ماده ی 27 قانون آیین دادرسی مدنی و با توجه به نمودار پلکانی بالا، چنانچه دادگاه مرجوع الیه خود را صالح نداند ولی در عین حال ادعای عدم صلاحیت دادگاه اول را بپذیرد ( یعنی فقدان مرحله چهارم از مراحل تحقق اختلاف در صلاحیت) و دادگاه سومی را صالح تشخیص دهد، می بایست پرونده را با صدور قرار عدم صلاحیت، به دادگاه سوم بفرستد و در این حالت اختلاف در صلاحیت محقق نمی شود.
مثال: دادگاه عمومی اصفهان در حال رسیدگی به پرونده است که متوجه عدم صلاحیت خود می شود و دادگاه همدان را صالح به رسیدگی می داند. بنابراین با صدور قرار عدم صلاحیت پرونده را به دادگاه همدان ارسال می دارد. دادگاه همدان ممکن است به دو شکل اقدام نماید.
1-    دادگاه همدان خود را صالح نداند بلکه همان دادگاه اصفهان را صالح بداند که در این حالت اختلاف در صلاحیت محقق می شود و پرونده به مرجع حل اختلاف ارسال می شود.
2-    خود را صالح نداند ولی در عین حال دادگاه اصفهان را نیز صالح نداند ( ادعای عدم صلاحیت اصفهان را بپذیرد) بلکه دادگاه تهران را صالح تشخیص دهد، در این حالت بین اصفهان و همدان اختلاف در صلاحیت محقق نمی شود.

 

دو مرجع حل اختلاف در قانون آیین دادرسی مدنی پیش بینی گردیده است:

1- دیوان عالی کشور

2- دادگاه تجدید نظر استان
1-    دیوان عالی کشور در این راستا دو وظیفه است.
الف- حل اختلاف در موارد تعیین شده: در مواردی پس از حدوث اختلاف، دیوان عالی کشور بر اساس مواد 27 الی 30 قانون آیین دادرسی مدنی حل اختلاف می کند.
ب-    تعیین مرجع صالح: در مواردی بی آنکه اختلاف در صلاحیت محقق شود. دیوان عالی کشور مرجع صالح را تعیین می نماید. ( م. 28 ق. آ. د)
2-    دادگاه تجدید نظر استان: فقط وظیفه اش حل اختلاف در همان مواردی است که پیش بینی شده است.

 

مراجع حل اختلاف در صلاحیت – دیوان عالی کشور
1-    اختلاف در صلاحیت بین دادگاه های حوزه ای قضایی دو استان
همین که اختلاف در صلاحیت بین دادگاه های حوزه قضایی از دو استان باشند. دیگر نیازی به بررسی هم عرض یا غیر هم عرض بودن دادگاه ها نیست و حل اختلاف با دیوان عالی کشور است.
الف- دادگاه هم عرض: اختلاف بین عمومی و عمومی – انقلاب  با انقلاب …
ب- دادگاه غیر هم عرض: اختلاف بین عمومی و انقلاب- نظامی با عمومی….
2-    اختلاف در صلاحیت بین دادگاه های مختلف از حوزه قضایی یک استان
در صورتی که اختلاف در صلاحیت بین دادگاه های حوزه قضایی یک استان باشد باید هم عرض یا غیر هم عرض بودن بررسی شود چرا که فقط در حالت غیر هم عرض بودن  دیوان عالی کشو مرجع حل اختلاف است و در حالت هم عرض بودن، دادگاه تجدید نظر استان، مرجع حل اختلاف می باشد.
3-    اختلاف در صلاحیت بین دیوان عالی کشور و دادگاه تجدیدنظر استان
در این حالت نیز اختلاف در صلاحیت محقق می شود و نظر مرجع عالی ( دیوان عالی کشور) لازم الاتباع است.
4-    اختلاف در صلاحیت بین دیوان عدالت اداری و محاکم دادگستری
به موجب ماده 22 قانون دیوان عدالت اداری، در صورت حدوث اختلاف در صلاحیت بین دیوان عدالت اداری و محاکم دادگستری حل آن به وسیله ی دیوان عالی کشور به عمل می آید.
مراجع حل اختلاف در صلاحیت ( دیوان عالی کشور، دادگاه تجدید نظر استان- دیوان عدالت اداری)
مواردی که دیوان عالی کشور حل اختلاف می کند ( مواد 27،28،30ق.آد.م)
1-    اختلاف در صلاحیت بین دادگاه های حوزه قضایی دو استان
2-    اختلاف در صلاحیت بین دادگاه های مختلف و غیر هم عرض از حوزه ی قضایی
3-    اختلاف در صلاحیت بین دیوان عالی کشور و دادگاه تجدید نظر استان
4-    اختلاف در صلاحیت بین دیوان عدالت اداری و محاکم دادگستری
مواردی که دیوان عالی کشور مرجع صالح را تعیین می کند(28 ق. آ. د. م)
وقتی که دادگاه عمومی، انقلاب و یا نظامی در رسیدگی به دعوا یا امری که در آن مطرح گردیده، با اعتقاد به صلاحیت مراجع غیر دادگستری( مثل مراجع ثبتی و مراجع پیش بینی شده در قانون کار) از خود نفی صلاحیت نماید، از ارسال مستقیم پرونده به مرجعی که صالح تشخیص داده،ممنوع بوده و می بایست آن را برای تعیین مرجع صالح به دیوان عالی کشور ارسال نماید.
مواردی که دادگاه تجدید نظر استان حل اختلاف می نماید. (28،30ق. آ. د.م )
1-    اختلاف در صلاحیت بین دادگاه های هم عرض حوزه قضایی یک استان:
–    وقتی که اختلاف در یک استان باشد و بین دادگاه های هم عرض ایجاد شود ( مثلا بین عمومی و عمومی- انقلاب با انقلاب- نظامی با نظامی….) مرجع حل اختلاف دادگاه تجدید نظر استان است.
2-    اختلاف در صلاحیت بین دادگاه های بدوی و تجدید نظر استان:
–    در چنین حالتی که اختلاف در صلاحیت محقق می شود نظر دادگاه تجدید نظر استان در مورد صلاحیت لازم الاتباع است.
مواردی که دیوان عدالت اداری مرجع تعیین کننده است
1-    در صورتی که مراجع اختصاصی و بدوی اداری به صلاحیت دیوان عدالت اداری از خود نفی صلاحیت کنند باید پرونده را مستقیماً به دیوان عدالت اداری بفرستد.
2-    در صورت اختلاف بین خود مراجع اختصاصی و بدوی اداری حل آن با دیوان عدالت اداری است.
3-    در صورت اختلاف بین مراجع اختصاصی و بدوی اداری با دیوان عدالت اداری نظر دیوان عدالت اداری لازم الاتباع است.
منبع: کتاب کمک حافظه آیین دادرسی مدنی در نظم تطبیقی / علی فلاح

1 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *